Samfunnsfag 8.-10. trinn

Her finner du oversikt over ressursene, sortert etter overordnet tema:

Samfunnskritisk tenking og sammenhenger

I dette temaet trenes elevene til å oppdage sammenhenger mellom det geografiske, historiske og det som skjer i nåtiden. Elevene analyserer hvordan makt og maktrelasjoner påvirker samfunnet. Dette innebærer at elevene skal kunne undre seg, reflektere omkring og vurdere hvordan kunnskap om samfunn blir til.

Daate lïeremeboelhke faagi dåaresth lea voenges histovrijen bïjre. Gosse gaatoenommh ohtsedh nommigujmie almetjidie jallh mïsse akt jeatjah staaren jarngesne jallh sijjesne gusnie årroeh, learohkh sijhtieh staaren jallh sijjien bïjre lïeredh jeatjahlaakan. Dah edtjieh gaavnedh gie almetje lea gusnie sijjie lea, man åvteste dïhte åehpies, mannasinie sijjie sov nommem åådtjeme jïh dan bijjelen ussjedadtedh.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Mytah jïh almetjejaahkoe leah bielie mijjen histovrijeste. Dah leah daamtaj eatnemefenomeeni bïjre jïh leah dååjresinie, soptsesinie (mytah, vaajesh) jïh vuekine.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Raajroe 2. veartenedåaram noerhtene buerkeste. Daesnie tjoevkesem beaja dåarose Sørøyesne, saetniesvoeth dåaran bïjre, faangkeleejri bïjre, evakueeremen jïh orresistiebïgkemen bïjre Finnmarhkeste, dovne almetjeperspektijvesne jïh seabradahkeperspektijvesne. Aktegsalmetjh sjïerelaakan neebnesuvvieh dovne heannadimmine jïh dan åvteste jïjtse jieledem vaahrese bïejin juktie mubpieh viehkiehtidh.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Daennie raajrosne jienebh ööhpehtimmieboelhkh mah ovmessieh heannadimmieh saemien histovrijisnie buerkiestieh.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Demokratiforståelse og deltakelse

I dette temaet får elevene innsikt i forskjellene mellom land når det kommer til styresett og ivaretakelse av menneskerettigheter. De får hjelp til å oppdage hvorfor konflikter har oppstått og oppstår. Elevene skal få erfaring med demokrati i praksis for å kunne påvirke og medvirke til samfunnsutforming. Innholdet i dette kjerneelementet skal ses i lys av ulike perspektiver, fra det lokale til det globale, og i urfolks- og minoritetsperspektiver, med vekt på fortid, nåtid og framtid. Dette innebærer at elevene skal kunne undre seg, reflektere omkring og vurdere hvordan kunnskap om demokratiforståelse og deltakelse blir til.

Ööhpehtimmieboelhkh leah bijjemes bielie Seabradahkefaagese saemien 5-10. Boelhki tjïrrh learohkh edtjieh maahtoem tseegkedh Saepmien bïjre jïh ussjedadtedh mij sæjhta jiehtedh bieline årrodh Saepmeste jïh jïjtse ektiedimmien bïjre dejtie ovmessie biehkide mah leah vïedteldihkie daan suarkan. Gaajhkh dov ovmessie teemah mah leah daennie boelhkesne, sïjhtieh lïhkebe tjïelkestamme sjïdtedh ovmessie raajroej tjïrrh Seabradahkefaagesne saemien 5-10.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Daan raajroen tjïrrh learohkh dïrregem åadtjoeh mejgujmie maehtieh jïjtsh politihkeles veeljemh darjodh. raajrosne dovne CoLabs, Storylabs, IdeaLabs jïh laavenjassetjomhpe. Raajrosne tseegkesovveme dejnie sjaavnjojne learoehkidie viehkiehtidh ellies goerkesem åadtjodh guktie nöörjen politihkeles systeeme jåhta jïh guktie lea guktie lea. Sisvegen tjïrrh raajrosne learohkh nuepiem åadtjoeh ektiedimmieh vuejnedh gaskem guktie seabradahke Nöörjesne lea tseegkesovveme, jïh dah konsekvensh daate vadtasåvva fïerhten årroejasse.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Saemiej åålmegebiejjie lea goevten 6. b. jïh daate soejkesje histovrijem jarngesne åtna jïh mannasinie daam biejjiem aavoedibie. Dïhte våajnoes dorje dam barkoem jïh doh gæmhpoeh mah leah daerpies orreme saemiej reaktaj gaavhtan.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Raajroe mij mïrrestallemem, sïerredimmiem, tjïertevidtjiem buerkeste jïh aktine storylabine mij teemine åtna dej gelliej noeri bïjre mah veeljieh mïrrestallemen åvteste gæmhpodh jïh garmerdieh gïeh leah jïh gubpede båetieh.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Bærekraftige samfunn

Dette temaet handler om hvordan ressursene er fordelt i ulike samfunn. Elevene trenes i å forstå hvordan endringer i fortid og nåtid påvirker hvor bærekraftig ulike samfunn er. Bærekraftig utvikling i samfunnsfag skal ses i lys av ulike perspektiver, fra det lokale til det globale, og i urfolks- og minoritetsperspektiver, med vekt på fortid, nåtid og framtid. Dette innebærer at elevene skal kunne undre seg, reflektere omkring og vurdere hvordan kunnskap om bærekraftige samfunn blir til.

Raajrosne ovmessie bielieh mearoegaedtiekultuvreste mearoesaemiej bïjre, göölemen jïh bivtemen bïjre, jielemi bïjre, vïnhtsebigkemen bïjre, tjoevkesetåarni jïh navigasjovnen bïjreIllustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Daennie raajrosne libie bijjemes bieliem learoesoejkesjevierhkeste våaroeminie åtneme. Teemesne Almetjehealsoe jïh jieledehaalveme learohkh edtjieh maahtoem åadtjodh mah nuepieh vedtieh eensi veeljemh jieliedasse vaeltedh, jïh faktovrh guarkedh mah aaj leah vihkele juktie jïjtse jieledem haalvedh. Dan sisnjelen relasjovnh, jieledevoeth, åtnoe jïh persovneles ekonomije.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Daennie raajrosne leara vielie mij Pandemije lea, jïh man åvteste dïhte juhtije Korona-vijruse gaskem jeatjah lea pandemije. Laavenjassi jïh ussjedadtemen learohkh nuepiem åadtjoeh ussjedadtedh guktie dah jïjtjh maehtieh viehkine årrodh, mah dåehkieh mah leah sjïere vaahresne jïh maam maahta «lïeredh» destie mij dam nöörjen seabradahkem steegkie. Maahta labide tjïrrehtidh goh jïjtjeraarehke labh, jallh dejtie ektiedimmesne nuhtjedh.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Prosjekte «Roehtsigujmie jïh såajajgujmie» Guovdageaidnun tjïeltesne leah daejtie boelhkide evtiedamme, mah faagi learoesoejkesjh våaroeminie utnieh jïh gusnie ovmessie faagh aktanieh barkosne saemien kultuvrine. Boelhkh aaj vïedteldahkesne dan orre bijjemes bealan jïh dejtie dåaresthfaageles teemide, goh monnehke evtiedimmie, demokratije jïh meatanårrojevoete jïh almetjehealsoe jïh jieledehaalveme.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Raajroe aalkoeåålmegh veartenisnie jarngesne åtna. Aalkoeåålmegh bïjre jarkan veartenisnie stoerre daajroem utnieh eatnemen jïh byjresen bïjre dej bïjre, mænngan gellie boelvh leah lïhke eatnamasse jealeme gellie tjuetie jaepieh. Learohkh edtjieh goerkesem åadtjodh mah aalkoeåålmegh mah gååvnesieh, mij sjïere dejnie kultuvrine jïh veelebelaakan goerehtidh aktem aalkoeåålmegem maam jïjtje veeljie.

Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.Se denne ressursen i biblioteket

Identitetsutvikling og fellesskap

I dette temaet arbeider elevene med å forstå hvorfor menneskene søker sammen i samfunn og hvordan identitetsutvikling og fellesskap blir påvirket av geografiske, historiske og nåtidige forhold.

Det innebærer ulike perspektiver på hva et godt liv kan være, og at elevene utvikler både historiebevissthet og handlingskompetanse ved å forstå seg selv med en fortid, nåtid og framtid. Dette innebærer at elevene skal kunne undre seg, reflektere omkring og vurdere hvordan kunnskap om identitetsutvikling og fellesskap blir til.

Ööhpehtimmieboelhki lea jienebh ulmieh, jïjtjemse dåehkesne speejjeldidh jïh vuejnedh maam ulmide dåehkie jïh ovmessie råållah utnieh juktie identiteetem evtiedidh. Dah persovneles jïh sosijaale identiteetem bæjjese vaeltieh stööremes fokusinie sosijaale identiteetese. Guktie mijjen dahkoeh jïh gïeh libie tjïelkestidh Boelhkh aktem gïengelåbpoe goerkesem identiteetese sjugniedieh – mij lea dïhte mij baaja jïjtjemse baajnehtidh? Boelhken minngemes bielesne edtjieh ussjedadtedh guktie sijjieh maehtieh sijjen identiteetem vaarjelidh. Soptsestalleme, onterdimmie jïh ussjedadteme leah jarngesne gaajhkine boelhkine identiteeten bïjre. Daan aalteren joekoen vihkele vuesiehtidh man vihkele lea ektiedimmiem mïsse akt utnedh jïh joekehtsvoetem faamoem vuesiehtidh. Learohkh maehtieh gærjam darjodh jallh sov gærjesne tjaeledh Storylabesne. Dan nomme maahta årrodh Mov identiteete, Mov skaehtiegæstoe jallh Mov gæstoe.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Aamhtesisnie «Ektesne årrodh» vïenevoete, irhkeme, nedtevihte jïh vædtsoesvoete. Learohkh haestemh åadtjoeh jïjtsh gïeleåtnoem måjhtelidh, jïh jïjtsh jïh mubpiej dahkoeh. Feerhmesovveme jïh identiteete leah vihkeles baakoetjïerth. Daejnie boelhkine soptsestalleme klaassesne vihkeles. Vihkeles hijven astoem utnedh learohki vaestiedassi bïjre soptsestidh. Onterdidh, ussjedadtedh jïh såemies lahtestimmiej bïjre vielie soptsestidh. Learohkh maehtieh gærjam darjodh jallh sov gærjesne tjaeledh Storylabesne. Dan nomme maahta årrodh Mov identiteete, Mov skaehtiegæstoe jallh Mov gæstoe.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket

Raajroe kråahpe jïh seksualiteete lea seksualiteeten jïh ruvsen bïjre. Jienebh daejstie boelhkijste gyhtjelassh utnieh mej bijjeli edtjieh ussjedadtedh jïh mah maehtieh krïevije årrodh. Lohkehtæjja byöroe jearsoe mieriem tæjmoej bïjre bïejedh jïh baajedh learohki vaestiedassh mij akt årrodh mej bijjeli maehtieh vielie soptestalledh. Learohkh maehtieh gærjam darjodh jallh sov gærjesne tjaeledh Storylabesne. Dan nomme maahta årrodh Mov identiteete, Mov skaehtiegæstoe jallh Mov gæstoe.Illustrasjonsbilde som viser de ulike innholdselementene i serien.

Se denne ressursen i biblioteket